در حوزه سینما از سال 76 رفع برخی سانسورها و قواعد دست و پاگیر در تولید فیلم موجب شد که سینمایی به نسبت آزادتر از سینمای بعد از انقلاب تا 76 داشته باشیم. این آزادی دست سینما را برای به تصویر کشیدن مقولاتی باز کرد که پیش از آن امکان نمایش نداشتند. آشکار ترین نوع استفاده از آزادی را می­توان در تغییر وضعیت ظاهری بازیگران و نوع موسیقی فیلمها نسبت به دو دهه قبل دید. آزادی سینما در پوشش بازیگران و نوع موسیقی، بخشی از آزادی ایجاد شده در جامعه در این زمینه ها بود. بخش دیگری از تغییرات به اکران چند فیلم سابقاً توقیف شده مربوط می­شد که جزو فیلم­های خبرساز سینمای ایران بودند؛ مثل آدم برفی و حاجی واشنگتن.

تا سال 83، تعداد بسیار کمی فیلم توقیف شد که مهم­ترین آنها دایره جعفر پناهی بود. اما از سال 83 موج جدیدی از توقیفها با توقیف فیلم در حال اکران مارمولک آغاز شد. سال بعد از آن فیلم آفساید پناهی توقیف شد و حاتمی­کیا بر اثر فشارهای وارده از شرکت دادن فیلم به رنگ ارغوان در جشنواره سال 84 خودداری کرد و در واقع به خود سانسوری دست زد. سال 85 همراه با توقیف فیلم سنتوری مهرجویی بود و سال 86 تکرار اتفاق مارمولک این بار برای فیلم نقاب.

همزمان با این توقیفها- که البته به دلیل خبرساز بودن بیشتر به نسبت سایر توقیفها نام برده شدند- دو فیلم در خارج تولید شده در خارج از ایران، به نامهای سکس و فلسفه، و فریاد مورچه­ها از محسن مخملباف به شبکه زیرزمینی فیلمهای سینمایی وارد شد. در واقع از بین فیلمهای توقیف شده فقط دو فیلم سنتوری و به رنگ ارغوان وارد شبکه زیرزمینی نشدند. اولی هنوز امیدوار به اکران است و دومی توقیف خودخواسته شده است. با این اتفاقات، پدیده سانسور و توقیف دوباره در زمره مهمترین اخبار سینمایی ایران قرار گرفت و اظهارنظرها درباره شیوع دوباره آن آغاز شده است.

نگارنده معتقد است که موج جدید توقیفها حاصل تحدید خطوط قرمز ایدئولوژی حاکم است که تجربه خوبی از چند سال آزادی نسبی سینما در ایران ندارد. هدف من در این تحقیق، سنجش نااندیشیدنیهایی است که باعث توقیف فیلمهای مطرح سینمایی شده است؛ زیرا معتقدم که توقیف مکرر تولیدات کارگردانان بزرگ- که در حرفه خود نقش روشنفکران پیشرو را بر عهده دارند- باعث رکود صنعت سینما خواهد شد.

در بخش ادبیات نظری این رساله، به چهار موضوع جداگانه خواهم پرداخت:

1- قدرت و رابطه دولت و قدرت

2- ایدئولوژی، نگاهدار سلطه دولت

3- بازتولید ایدئولوژی، خشونت نمادین و سانسور

4- مقاومت در برابر بازتولید

 


پرسشهای تحقیق

الف- دلایل توقیف فیلمهای نمونه آماری چیست؟

ب- دلایل توقیف فیلمها چه ارتباطی با خطوط قرمز ایدئولوژی حاکم دارد؟

ج-نتایج روند توقیف فیلمهای کارگردانان مطرح چه بوده است؟

روش های تحقیق

عمده­ترین روشهایی که در پژوهش حاضر استفاده شده ­اند عبارتند از: روش اسنادی و تحلیل محتوا.

روش اسنادی

«روش اسنادی در زمره روشها یا سنجه­های غیر مزاحم و غیر واکنشی به شمار می­آید. به این معنی که محقق در هنگام جمع­آوری اطلاعات با مواردی که در اطلاعات واقعی اختلال به وجود می­آوردند- مثلاً سوگیری پاسخگو- مواجه نمی­ شود. در حالیکه هنگام استفاده از دیگر روشها، نظیر مشاهده، مصاحبه و …، مشکل اساسی جمع­آوری اطلاعات است، به هنگام کاربرد روش­های اسنادی، اطلاعات موجودند» (ساروخانی، 1381، 254). دیگر مزیت چنین      روشهایی این است که عوامل بیرونی، چون گذشت زمان و تغییر شرایط، بر پاسخی که از نمونه مورد مطالعه خواسته می­شود تأثیر نمی­گذارد. در رساله حاضر که با مسأله حساسیت برانگیز خطوط قرمز حکومتی سر و کار دارد، رجوع به نظرات گذشته افراد و گروه ها ایجاب می کند که آن نظرات، همان طور که در چند سال پیش بوده ­اند، بررسی شوند. بنابراین روش اسنادی از این جنبه بسیار مؤثر است؛ زیرا معمولاً روش های دیگر چون مصاحبه و پرسشنامه، نظرات فعلی و تغییر یافته افراد را بازتاب می­ کنند.همچنین به نظر ساروخانی، «اصالت یک تحقیق اسنادی به منابع حائز اهمیتی است که از آنان استفاده می شود- همانطور که اصالت و درستی یک تحقیق میدانی به روش های درست و نمونه گیری معتبر آن بستگی دارد» (ساروخانی، 1381، 260).

روش تحلیل محتوا

تحلیل محتوا به عنوان یک روش عبارت است از: « شناخت و برجسته ساختن محورها یا خطوط اصلی یک متن مکتوب، یک یا مجموعه­ا ی از سخنرانیها، سلسله­ای از تصاویر، نوارها، وصیتنامه­ها، نامه­های خصوصی، سؤال­های باز یک پرسشنامه و …» ( ساروخانی، 1381، 281). در این رساله از تحلیل محتوای کیفی در تحلیل موضوعات و مضمونهای فیلمها و داوری درباره دلایل ممنوعه بودن هر فیلم و نقاط برخورد آن با خطوط قرمز ایدئولوژی حاکم استفاده شده است.

 

جامعه و نمونه آماری

جامعه آماری این تحقیق، تمام فیلمهای توقیف­ شده یا خودتوقیف­ شده ساخته کارگردانان برجسته سینمای ایران بین سالهای 60 تا 86 است.

از بین فیلمهای جامعه آماری، فیلمهای آدم برفی، حاجی واشنگتن، نقاب، مارمولک، ده، دایره، آفساید و سنتوری به عنوان نمونه آماری انتخاب شده ­اند.

تعداد صفحه :127

قیمت : 14700 تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]