اعتبار اسنادی دیداری[8] به اعتباری گفته می شود که در آن ذینفع می تواند بلافاصله بعد از ارائه اسناد حمل مطابق اعتبار به بانک کارگزار مبلغ اعتبار را دریافت نماید. البته در خصوص قید «بلافاصله بعد از ارائه اسناد حمل» باید گفت که چند روزی طول خواهد کشید تا بانک کارگزار اسناد را به رؤیت بانک گشاینده برساند و وجه اعتبار را از بانک گشاینده دریافت نماید.[9] اعتبار اسنادی مدت دار[10] اعتباری است که ذینفع کالاها را تولید می کند و اسناد حمل را از طریق بانک کارگزار به دست بانک گشاینده می رساند و بانک گشاینده هم متعاقباً اسناد را تحویل خریدار می نماید. ولی خریدار تا مدت معینی که قبلاً با فروشنده توافق شده ملزم به پرداخت وجه اعتبار نیست. در این حالت فروشنده فرصتی در اختیار خریدار قرار داده تا وی بتواند کالاها را به فروش رسانده و کل مبلغ آن را جمع آوری نماید. این روش نوعی تأمین مالی و فاینانس تلقی می شود که تحت عنوان یوزانس[11] معروف است. باید توجه داشت که بانک گشاینده، پرداخت در رسید را که به موجب اعتبار مشخص شده تعهد می کند. بنابراین تنها هدف اعتبار یوزانس به تعویق انداختن تاریخ پرداخت است بدون آنکه در چارچوب تعهد پرداخت اعتبار تغییری به وجود آید. در اعتبار مدت دار ذینفع به جای وصول وجه نقد، تعهدنامه ای مبنی بر پرداخت وجه در رسید دریافت می دارد. به طور معمول دوره زمانی در پرداخت مدت دار 30 تا 180 روزه است. لیکن هیچ مانعی برای استفاده از دوره های طولانی تر اعم از یک ساله یا چند ساله وجود ندارد. اما از آنجا که اعتبارات عمدتاً برای کالاهای مصرفی کاربرد دارند دوره زمانی متجاوز از یک سال به ندرت پیش می آید.[12] این مدت باید به صراحت در اعتبار مشخص شود و در صورتی که مدت مقرر نشود اعتبار اسنادی دیداری محسوب خواهد شد. معمولاً خریدار سعی می کند زمان سر رسید برات را از مراحل پایانی ترخیص کالا قرار دهد (مثلاً زمان ارائه پروانه سبز گمرکی) تامهلت بیشتری  برای تأمین وجه داشته باشد. مسلماً 180 روز بعد از ارائه پروانه سبز گمرکی از 180 روز بعد از تاریخ بارنامه مهلت بیشتری به خریدار می دهد. اعتبار اسنادی قبولی[13] یا اعتبار قابل استفاده در مقابل پذیره نویسی به لحاظ زمان پرداخت همانند اعتبار مدت دار می باشد با این تفاوت که ذینفع باید همراه اسناد حمل، برات مدت داری ارائه دهد. در این حالت براتکش همان ذینفع و برات گیر ممکن است بانک کارگزار یا بانک گشاینده و یا بانک تأیید کننده(در صورت وجود) باشد. درخواست برات از طرف ذینفع گرچه مستلزم پرداخت هزینه تمبر مالیاتی است اما برای ذینفع این مزیت را دارد که اگر قبل از سررسید برات نیاز به وجه نقد پیدا نماید می تواند برات را در بازار تنزیل[14] نماید و به پول خود دست یابد. چنانچه برات صادره از سوی ذینفع توسط بانک کارگزار پذیره نویسی(قبول) شود ولی بانک کارگزار نسبت به پرداخت وجه در رسید اقدام نکند بانک گشاینده باید نسبت به تأمین وجه برات و ایفای تعهد اقدام کند. در واقع در اعتبار اسنادی قبولی چنانچه برات گیر بانکی غیر از بانک گشاینده باشد طبق بند الف ماده 7 (یو سی پی 600) ایفای تعهد بانک گشاینده به قوت خود باقی است. استفاده از برات در کشورهای غربی منسوخ گردیده و کم و بیش در کشورهای آسیایی مورد استفاده است. به طور مثال تا همین چند سال گذشته کشور هند از شرکت های پتروشیمی ایران درخواست برات می کرد.

 

  1. اعتبار اسنادی گردان

اعتبار اسنادی گردان[15] یا تنخواه یا چرخشی یا تجدید شونده معمولاً زمانی استفاده می شود که یک رابطه مستمر تجاری بین خریدار و فروشنده برقرار است و برای طرفین این رابطه تجاری چه از لحاظ زمانی وچه از لحاظ هزینه به صرفه نیست که برای هریک از معاملات فی ما بین یک اعتبار اسنادی جداگانه گشایش نمایند. بنابراین با افتتاح یک اعتبار اسنادی گردان به نفع ذینفع، وی می تواند چندین مرتبه ازآن استفاده کند. بدین صورت که بانک گشاینده اعتبار گردان متعهد می شود که هرزمان اسناد حمل بدون مغایرت با متن اعتبار از سوی ذینفع ارائه شود این بانک مبلغ اعتبار برابر با اسناد را به ذینفع پرداخت نماید بدون اینکه نیاز باشد برای معامله بعدی اعتبار دیگری گشایش شود. البته چون این نوع اعتبار اسنادی بار ارزی زیاد ونامحدودی را برای بانک گشاینده اعتبار به همراه دارد به منظور تحدید آن دفعات مجاز برای استفاده درج می گردد. مثلاً 10 مرتبه در یک سال از تاریخ گشایش اعتبار اسنادی. در این صورت ذینفع اعتبار گردان ظرف 1سال می تواند 10 بار با ارائه اسناد به بانک کارگزار یا گشاینده نسبت به اخذ وجه اقدام نماید و بانک موظف است مبلغ کسر شده از اعتبار را مجدداً تا سقف مبلغ اولیه شارژ کند. طبیعت این نوع اعتبار اسنادی ایجاب می کند که حاوی ترم پرداخت دیداری باشد. این نوع اعتبار اسنادی به واسطه ی مزایایی که دارد در عرف بانکی متداول است ولی در مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی(یو سی پی600) اشاره ای به آن نشده است.[16] شعب ارزی بانک های ایران طبق آخرین مقررات ارزی جاری ابلاغ شده مجاز به گشایش اعتبار اسنادی تنخواه می باشند و نیازی به اخذ مجوز از بانک مرکزی ندارند.[17]

 

 

  1. اعتبار اسنادی قابل انتقال،اعتبار اسنادی غیر قابل انتقال

اعتبارات اسنادی ممکن است قابلیت انتقال داشته باشند. بنابراین اعتبارات اسنادی از جهت قابلیت انتقال به غیر به اعتبار اسنادی قابل انتقال[18] و اعتبار اسنادی غیر قابل انتقال[19] تقسیم می شوند. به این مفهوم که ذینفع اعتبار می تواند اعتبار اسنادی را به شخص یا اشخاص دیگر به صورت جزیی یا کلی منتقل کند. در این شرایط ذینفع می تواند اعتبار را فقط در یک مرحله منتقل نموده مگر اینکه در اعتبار بیش از یک مرحله مجاز باشد. دلایل استفاده از اعتبار اسنادی قابل انتقال ممکن است این موارد باشد: 1. قسمتی از کالا توسط تولید کننده دیگری ساخته شود. 2. فروشنده به صورت واسطه باشد و شرکت دیگری کالا را تولید نماید. در مقررات متحد الشکل اعتبارات اسنادی قید شده است که اعتبار اسنادی غیر قابل انتقال است مگر خلاف آن به صراحت ذکر شده باشد.[20]

 

  1. اعتبار اسنادی اتکایی

اعتبار اسنادی اتکایی[21] به اعتباری اطلاق می شود که ذینفع آن را به بانک کارگزار به عنوان وثیقه ارائه داده و آن بانک نیز با اتکای اعتبار اسنادی ارائه شده، اعتبار دومی را به تقاضای ذینفع می گشاید. اعتبار اسنادی اتکایی در شرایطی مورد استفاده قرار می گیرد که امکان گشایش اعتبار اسنادی قابل انتقال وجود نداشته و یا ذینفع نمی خواهد که خریدار، سازندگان اصلی را شناسایی کند. ضوابط و شرایط اعتبار اسنادی اتکایی نیز همانند اعتبار اسنادی قابل انتقال حاوی نکات مهمی است که در فصل سوم تشریح خواهد شد.

 

  1. اعتبار اسنادی سبد خرید[22]

اعتبار اسنادی قابل انتقال و گردانی است که معمولاً شرکت های خریدار در یک کشور به نفع نمایندگان فروش خود در کشور فروشنده کالا افتتاح می نمایند. نظر به اینکه خریدار مایل به خرید انواع و اقسام کالاهای مورد نیاز بوده و از طرفی مایل نیست کل مبلغ اعتبار را در اختیار نماینده خود قرار دهد به نفع نماینده خود اعتبار قابل انتقال و گردانی را افتتاح می کند تا وی در کشور فروشنده بتواند اعتبار مذکور را به نفع فروشندگان کالا منتقل نموده و کالای مورد نیاز را خریداری کند.[23]

 

  1. اعتبار اسنادی پوششی[24]

هنگامی که قرار باشد بانکی اسناد یک اعتبار اسنادی را که توسط بانک دیگر صادر شده معامله يا قبول و یا پرداخت نماید ولی بانک گشاینده اعتبار نزد بانک پرداخت کننده حساب نداشته باشد و متقابلاً بانک پرداخت کننده نزد بانک گشاینده دارای حساب نباشد به عبارتی این دو بانک پیش از این هیچ گونه ارتباط بانکی با یکدیگر نداشته اند، می بایست بانکی که هر دوی آن ها نزد آن دارای حساب هستند نقل و انتقال مالی بین دو بانک گشاینده و پرداخت کننده را پوشش دهد. بنابراین بانک ثالثی که این پوشش را انجام دهد بانک پوشش دهنده نام دارد. قبل از نشریه شماره 290 اتاق بازرگانی بین المللی روال این گونه بود که بانک پرداخت کننده به هنگام درخواست پوشش اسناد معامله شده از بانک پوشش دهنده یک گواهی به همراه درخواست پوشش خود ارسال دارد مبنی بر این که اسناد مطابق شرایط اعتبار ارائه شده و معامله گردیده است و بانک پوشش دهنده بر آن مبنی پوشش را انجام دهد. به این گواهی تطابق[25] گفته می شود. اما در نشریه شماره 600 طبق بند ب ماده 13 بانک ها از درخواست چنین گواهی بر حذر شده اند و لذا معمولاً درخواست پوشش به صورت ساده براساس تقاضای کتبی یا تلگرافی بانک معامله کننده اسناد از بانک پوشش دهنده انجام می پذیرد.[26]

 

  1. اعتبار اسنادی فعال، اعتبار اسنادی غیر فعال

اعتبار اسنادی فعال[27] که به آن «پادار» هم گفته می شود اعتباری است که در آن بانک گشاینده متعهد به پرداخت وجه اعتبار در مقابل ارائه اسناد حملِ بدون مغایرت خواهد بود. اعتبار اسنادی غیر فعال[28] یا «غیر پادار» اعتباری است که به موجب آن برای بانک گشاینده هیچ گونه تعهدی ایجاد نمی شود و صرفاً از این جهت کاربرد دارد که ذینفع از متن اعتبار اسنادی آگاه شود و اطمینان حاصل کند که خریدار یک اعتبار اسنادی به نفع او گشوده است. لیکن خریدار شروطی را برای فعال شدن اعتبار قرار می دهد به این معنی که نخست ذینفع باید آن شروط را محقق سازد تا اعتبار اسنادی به اصطلاح فعال شود. مثلاً ذینفع می بایست یک ضمانت نامه حسن انجام کار ارائه دهد که متن ضمانت نامه مورد تأیید متقاضی اعتبار باشد. به محض تأیید ضمانت نامه ی ذینفع، بانک گشاینده نسبت به پادار کردن این اعتبار اقدام می کند. باید توجه داشت که کلیه ی اعتبارات اسنادی گشایش شده تحت حاکمیت مقررات یو سی پی 600 فعال یا پادار هستند و نیازی به تصریح این موضوع که اعتبار اسنادی فعال می باشد نیست. بنابراین اگر قصد خریدار ابتدا اخذ ضمانت نامه بانکی از فروشنده می باشد می بایست غیر فعال بودن اعتبار را حتماً در متن آن درج نماید وگرنه اعتبار خود به خود فعال تلقی شده و از تاریخ صدور بانک گشاینده در قبال ذینفع متعهد می گردد.

 

  1. اعتبار اسنادی با عبارت قرمز

اعتبار اسنادی با عبارت قرمز یا شرط قرمز[29] که به آن اعتبار یک دو یا چند مرحله ای نیز گفته می شود اعتباری است که در آن بانک گشاینده اعتبار متعهد می شود قبل از ارائه اسناد حمل از طرف ذینفع، کل یا بخشی از مبلغ اعتبار اسنادی را به وی پرداخت نماید. پرداخت بانک گشاینده گاه در قبال دریافت یک رسید ساده از سوی ذینفع خواهد بود که به آن اعتبار اسنادی قرمز ساده[30] گفته می شود و گاه در مقابل دریافت وثایق و تضمینات لازم که به نام اعتبار اسنادی با عبارت قرمز اسنادی یا چند مرحله ای معروف است. اعتبار اسنادی با عبارت قرمز این امکان را به ذینفع می دهد که برای تأمین سرمایه در گردش مورد نیازش قبل از تهیه و حمل کالا بخشی یا حتی تمام مبلغ اعتبار را پیش دریافت نماید. اعتباری با این نام در مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی(یو سی پی 600) لحاظ نشده است. علت نام گذاری این نوع اعتبار به «عبارت قرمز» این بوده که این شرط به طور سنتی به رنگ قرمز نوشته می شده است.

 

  1. اعتبار اسنادی قابل معامله نزد هر بانکی[31]

در این نوع اعتبار اسنادی همان طور که از نام آن مستفاد می شود معامله اسناد محدود به بانک معینی نشده و ذینفع ملزم نیست اسناد خود را برای معامله به همان بانکی که بانگ گشاینده معین نموده ارائه دهد چرا که بانک گشاینده دست ذینفع را در انتخاب بانک تعیین شده باز گذاشته است و ذینفع اسنادش را به هر بانکی می تواند ارائه دهد.[32] اعتبار اسنادی قابل معامله نزد هر بانکی در بند الف ماده 6 مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی(یو سی پی 600) لحاظ شده است.

 

  1. اعتبار اسنادی ترکیبی

تا اینجا به بررسی انواع اعتبارات اسنادی پرداختیم که هریک با توجه به کاربردی که دارندو بسته به نیاز طرفینِ

یک معامله به صورت مجزا مورد استفاده قرار می گیرند. حال می خواهیم بیان کنیم که گاه تجار و شرکت ها دو نوع از انواع اعتبارات اسنادی را با هم تلفیق نموده و برای پرداخت وجه یک معامله باهم مورد استفاده قرار می دهند تا به آنچه مد نظرشان است دست یابند.[33] به طور مثال در جایی که خریدار قادر به پرداخت تمام مبلغ معامله به صورت یکجا نیست و از طرفی فروشنده هم به وجه نقد نیاز دارد، 25درصد مبلغ اعتبار به صورت دیداری و 75درصد مابقی فرضاً به صورت معوق 120 روزه پرداخت می شود.[34] به این نوع روش پرداخت از طریق اعتبار اسنادی پرداخت مرکب یا ترکیبی[35] یا تلفیقی گفته می شود. روش پرداخت ترکیبی در یو سی پی 600 تعریف نشده است لیکن در بانکداری بین المللی از آن استفاده می شود.[36]

 

بخش دوم: دسته بندی اعتبارات اسنادی به تجاری و تضمینی

در بخش اول لازم بود هریک از انواع اعتبارات اسنادی به طور جداگانه مورد بررسی قرار گیرد. حال می بایست این ابزارهای تجاری را با توجه به کارکرد و کاربرد متفاوتشان در دسته بندی های مجزا قرار دهیم. انواع اعتبارات اسنادی با هر کارکرد و کاربردی اصولاً به دو دسته اعتبارات اسنادی تجاری و اعتبارات اسنادی تضمینی تقسیم می شوند. بنا به تعبیر آقای دکتر ماشاا… بنا نیاسری« سایر اقلام اعتبارات اسنادی نهایتاً گونه ها یا مشتقاتی از این دو نوع اصلی اعتبارات اسنادی می باشند که تعدیل یافته اند تا نیازهای خاصی را در معاملاتی خاص برآورده نمایند.»[37]

 

گفتار اول: اعتبارات اسنادی تجاری

اعتبارات اسنادی تجاری شکل سنتی و قدیمی اعتبارات اسنادی است که به عنوان یک مکانیزم پرداخت و تأمین منابع مالی برای بیع بین المللی کالا ایجاد گردید.[38] انواع اعتبارات اسنادی که در بخش گذشته مورد بررسی قرار گرفتند همگی یک اعتبار اسنادی تجاری هستند. یک معامله اعتبار اسنادی تجاری مشتمل بر سه طرف[39] و سه معامله است. سه طرف درگیر در این فرآیند شامل خریدار یا متقاضی اعتبار یا مشتری بانک، فروشنده یا همان ذینفع اعتبار و بانک به عنوان گشاینده اعتبار می باشد. سه معامله ای که در این اعتبار دیده می شود عبارتند از:

1.معامله پایه بین خریدار و فروشنده که براساس آن فروشنده موافقت می کند کالایی را به خریدار بفروشد و خریدار موافقت می نماید ثمن را از طریق سازوکار اعتبار اسنادی تأدیه نماید.

  1. معامله بین خریدار و بانک که برساس آن بانک موافقت می کند اعتبار اسنادی را به نفع فروشنده افتتاح کند و خریدار موافقت می کند وجهی را که بانک به موجب اعتبار اسنادی به فروشنده می پردازد به اضافه کارمزد به بانک بازپرداخت کند.
  2. معامله بین خریدار و فروشنده یعنی همان خود قرارداد اعتبار اسنادی که براساس آن بانک موافقت می کند مسئولیت اصلی پرداخت وجه اعتبار را به فروشنده برعهده بگیرد مشروط بر اینکه اسناد حمل بدون مغایرت با اعتبار توسط فروشنده به بانک ارائه شود.

 

گفتار دوم: اعتبار اسنادی تضمینی

از نظر حقوقی اعتبارات اسنادی تضمینی[40] در همان قالب و چارچوب یکسان با اعتبارات اسنادی تجاری عمل می کند. یک معامله اعتبار اسنادی تضمینی نیز همانند اعتبار اسنادی تجاری مشتمل بر سه طرف(متقاضی اعتبار،صادر کننده اعتبارنامه و ذینفع اعتبار) و سه معامله(معامله پایه،قرارداد صدور اعتبارنامه و خود قرارداد اعتبار اسنادی) می باشد. لیکن به لحاظ کاربرد،برخلاف اعتبارات اسنادی تجاری که جهت پرداخت یا تسهیل پرداخت ثمن در بیع بین الملل به کار می رود، دامنه استفاده از یک اعتبار اسنادی تضمینی بسیار وسیع تر است و در انواع و اقسام گوناگونی از معاملات مورد استفاده می باشد و بنا به تعبیر پروفسور جان دولان « از حیث نوع معامله ای که اعتبار اسنادی ممکن است در آن به کار آید، تقریباً هیچ حد ومرز و محدوده ای وجود ندارد. علی الاصول در هر معامله ای که اجرای تعهد یک طرف آن مؤجل و مستمر باشد می توان از اعتبارات اسنادی تضمینی استفاده کرد.»[41] با وجود این، اعتبارات اسنادی تضمینی در بعضی صنایع و معاملات بیشتر از سایر معاملات مورد استفاده است،

علی الخصوص در موارد زیر:

  1. در صنعت ساخت و ساز به منظور حراست از منافع صاحب پروژه(کارفرما) در مقابل اجرای با تأخیر، سوءاجرا و عدم اجرای تعهدات از سوی پیمانکار
  2. در صنعت پولی و بانکی به منظور تقویت اعتبار اوراق بهاداری که یک شرکت منتشر می کند یا به منظور اینکه اوراق قرضه ای که یک شرکت برای فروش بلند مدت در بازار عرضه می کند خریدار بیابد. چرا که از این طریق شرکت از شهرت و اعتبار یک بانک سرشناس و خوش نام نهایت استفاده را می برد و
  3. در بیع بین الملل کالا جهت تأمین و تضمین خدمات پس از فروش یا تضمین عملکرد و کارایی ماشین آلات و تجهیزاتِ خریداری شده.

در واقع اعتبار اسنادی تضمینی زمانی صادر می شود که ذینفع تمایل دارد انجام تعهدات طرف معامله توسط بانک تضمین شود. در این حالت بانک گشاینده متعهد می شود در صورتی که متقاضی اعتبار تعدات خود را انجام ندهد بانک وجه اعتبار را به ذینفع پرداخت نماید. علی رغم اینکه اعتبارات اسنادی و تضمینی از ماهیت واحدی برخوردارند با این حال تفاوت های مهمی بین آن دو وجود دارد. اولاً اهداف و اغراض این دو نوع اعتبار اسنادی متفاوت است.برخلاف اعتبار اسنادی تجاری که مکانیزم مطمئنی جهت پرداخت ثمن به ذینفع فراهم می آورد، اعتبار اسنادی تضمینی ابزاری است که برای فرض تخلف در انجام تعهد طراحی شده است تا از طریق آن چنانچه به احتمال ضعیف متقاضی صدور اعتبارنامه تعهد ناشی از معامله پایه را ناقص اجرا کرد یا به طور کل اجرا ننمود وثیقه یا تضمینی برای جبران خسارت در اختیار ذینفع باشد. از آنجا که انتظار می رود اکثر معاملات پایه به نحو صحیح اجرا گردد لذا به طور معمول پیش بینی می شود گشاینده یک اعتبار اسنادی تجاری در مقام اجرای تعهد خود مبلغ اعتبار را بپردازد حال آنکه برعکس،صادر کننده یک اعتبار اسنادی تضمینی معمولاً احتمال نمی رود مبلغ اعتبار را پرداخت کند چرا که این نوع اعتبار برای تضمین انجام تعهد طراحی شده واز آنجا که تعهدات قراردادی در اکثر موارد به درستی اجرا شود لذا نوبت به مطالبه مبلغ اعتبار نمی رسد. دوماً اعتبار اسنادی تجاری برای خرید کالا و یا انجام خدمات استفاده می شود در حالی که اعتبار اسنادی تضمینی برای اطمینان از باز پرداخت وام،استهلاک پیش پرداخت و یا حسن انجام کار مورد استفاده قرار می گیرد. سوماً در حالت معمول، یک اعتبار اسنادی تضمینی پر مخاطره تر از یک اعتبار اسنادی تجاری می باشد.چرا که در اعتبار اسنادی تجاری با ارائه اسنادی که معرف مالکیت یا حداقل دلیل بر ارسال کالایی منطبق با قرارداد است و غالباً از سوی مؤسسات مستقل و بی طرف صادر می شود حد بالایی از اطمینان خاطر و امنیت را فراهم می آورد. برعکس شرط مطالبه وجه در اعتبار اسنادی تضمینی اغلب فقط یک اظهارکتبی از سوی خود ذینفع است. گاهی نیز جهت پرداخت مبلغ اعتبار ممکن است صدور اسنادی از سوی اشخاص ثالث مستقل و بی طرف مثل گواهی کارشناس رسمی دادگستری یا رأی دادگاه و یا رأی داور لازم دانسته شده باشد. به همین خاطر احتمال تقلب به هنگام استفاده از اعتبارات اسنادی تضمینی به مراتب بیش از اعتبارات اسنادی تجاری است. به عبارت دیگر، مبلغ اعتبار اسنادی تضمینی ممکن است مطالبه ودریافت شود حال آنکه تخلف از معامله پایه واقعا رخ نداده باشد. در این صورت متقاضی  صدور اعتبارنامه علاوه بر آنکه تعهد ناشی از معامله پایه را ایفا کرده است ناگزیر خواهد بود مبلغ اعتبار را نیز به بانک که مطابق شروط اعتبار وجه را به ذینفع پرداخته است بازپرداخت نماید.در بعضی موارد چنانچه متقاضی صدور اعتبارنامه ورشکسته اعلام شود این خطر لاجرم بر بانک تحمیل خواهد شد.[42] و تفاوت چهارم اینکه اعتبار اسنادی تجاری به عنوان روش تأمین مالی به کار می رود ولی اعتبار اسنادی تضمینی با هدف مصون داشتن ذینفع از خطر احتمالی عدم انجام تعهدات و تضمین معامله پایه به کار می رود.[43]

تا اینجا بیان شد که اعتبارات اسنادی تضمینی همان طور که از نام آن ها پیداست به منظور تضمین و ضمانت انجام تعهدات یک طرف معامله در مقابل طرف دیگر به کار می روند و این ضمانت به وسیله ی بانک ها صورت می گیرد. حال این سؤال مطرح می شود که برای ضمانت انجام تعهد چه نیازی به گشایش یک اعتبار اسنادی می باشد و آیا ضمانت نامه های بانکی جوابگوی این نیاز نبودند. برای پاسخ به این پرسش می بایست نگاهی به تاریخچه ی پدید آمدن اعتبارات اسنادی تضمینی بیندازیم. به نظر می رسد که در خصوص علل تکامل اولیه ی اعتبارنامه های تضمینی دیدگاه واحدی وجود ندارد. آقای دکتر عبدالحسین شیروی در کتاب حقوق تجارت بین الملل خود در این باره می نویسد: «از آنجا که مقررات ایالات متحده آمریکا صدور برخی از ضمانت نامه های بانکی را محدود می نمود بانک ها از روش اعتبار اسنادی بهره جسته تا بتوانند جهت حسن انجام کار، پیش پرداخت یا بازپرداخت وام ها، تضمین بانکی ارائه کنند…»[44] آقای دکتر بنانیاسری نیز در این باره بیان کرده اند که :«اعتبارات اسنادی تضمینی در دهه 1950 به جهت اینکه قوانین،آیین نامه ها واساسنامه ها اختیارات بانک های آمریکا را برای ضمانت دیگران محدود می کرد توسعه و تکامل یافت. این نوع اعتبارات اسنادی در دهه1960 به بعد به نحو روز افزونی در سطح جهان رواج یافت.»[45] با این وجود ایشان در مقاله ی خود در ذیل همین مطلب این گفته را رد می کنند و به این صورت توضیح می دهند: « به هر حال اعتبار نامه تضمینی به هیچ وجه یک تأسیس آمریکایی نیست. زیرا این ابزار به طور وسیعی در آمریکای شمالی، استرالیا و آسیا مورد استفاده است. کاربرد این ابزار برخلاف آنچه گاهی گفته می شود ناشی از مندرجات خاص قوانین ایالات متحده آمریکا که براساس آن اختیارات بانک ها به طور کلی جهت صدور ضمانت نامه محدود شده نمی باشد. اعتبارنامه تضمینی محصول تلاش های عالمانه و دقیقی بود که در اوایل دهه 1950 عمدتاً تحت سرپرستی لئوناردو ای.بک از سیتی بانک و هانری هارفیلد از مؤسسه شرمن و استرلینگ به انجام رسید. این دو تقریباً یک تنه و دست تنها حقوق اعتبارات اسنادی را در سال های دوران ساز رهبری کرده و شکل دادند و اعتبارنامه تضمینی با تلاش های ایشان بر سر زبان ها افتاد و شهرت یافت. دستاورد و موفقیت جالب توجه آن دو این بود که از طریق بسط و توسعه اعتبار اسنادی که ابزاری آزمون پس داده و واقعی بود بی آنکه ابزار جدیدی را متداول کنند، یک نوع تضمین مستقل یا مجرد را خلق کردند.»[46]

در نتیجه اعتبار اسنادی تضمینی از نظر شکلی با اعتبار اسنادی تجاری و از لحاظ کارکرد با ضمانت نامه های بانکی مشابهت دارد و همچنان که برای تأمین مالی معاملات به کار می رود ایفای تعهدات را نیز تضمین می کند.

مسائل و پرونده های فصل دوم:

1) اگر یک اعتبار در مقابل برات صادره توسط ذینفع به صورت 90 روزه از تاریخ قبولی نزد هر بانک یا یک بانک تعیین شده قابل استفاده باشد؛ برات مورد نظر باید عهده ی کدام بانک صادر شود؟ بانک تعیین شده یا هر بانک ( اگر اعتبار نزد هر بانک قابل استفاده باشد) یا بانک گشایش کننده؟

پاسخ: هرگاه اعتبار به صورت قبولی نزد یک بانک مشخص قابل استفاده باشد و آن بانک موافقت خود را نسبت به این کار اعلام کرده باشد،آنگاه برات باید به عهده آن بانک صادر شود. هرگاه اعتبار به صورت قبولی نزد هر بانک قابل استفاده باشد آنگاه اعتبار باید اظهار دارد که برات عهده ی «بانک تعیین شده» صادر شود. بانک تعیین شده بانکی خواهد بود که با درخواست ذینفع، موافقت کند تا به عنوان بانک تعیین شده عمل کند و برات باید به عهده آن بانک صادر شده و نام بانک باید به طور مشخص تحت عنوان برات گیر در برات آورده شود.[47]

 

2) اگر برات به عهده بانک گشاینده صادر شده باشد آیا بانک تعیین شده می تواند آن را پذیره نویسی کند؟

پاسخ: اگر برات بر عهده بانک گشاینده صادر شود، در این صورت بانک گشاینده باید آن را پذیره نویسی کند. اگر برات عهده بانک گشاینده صادر شود اعتبار باید در مقابل معامله نزد بانک تعیین شده(نه به صورت قبولی) قابل استفاده باشد.[48]

3) اتاق بازرگانی اتریش از طرف یک بانک آن کشور، خواستار دستیابی به نظر کمیته بانکی اتاق بازرگانی بین المللی در مورد اختلافی است که براساس یوسی پی600 فی مابین یک بانک تأیید کننده و بانک گشاینده اعتبار ایجاد شده است. موضوع، مربوط به پرداختی است که بانک تأیید کننده در قبال ارائه اسناد مطابق و در یک اعتبار مدت دار انجام داده و در سررسید بانک گشاینده به سبب دستور دادگاه و برخلاف بند ب ماده 12 و بند پ ماده 7 از پوشش وجه خودداری نموده است. معامله مربوط به ارسال فولاد و نوع اعتبار،مدت دار غیر قابل برگشت و تأیید شده می باشد. بانک گشاینده به اختصار بانک IB و بانک تعیین شده و تأیید کننده به اختصار بانک CB هستند. متقاضی اعتبار زیر مجموعه یک شرکت چندملیتی است. ذینفع اعتبار، واسطه است. قرار براین بوده که اعتبار قابل استفاده به صورت مدت دار 90 روزه نزد بانک CB باشد.اعتبار نیز مطابق توافق تحت شمول یوسی پی600 قرار دارد. بانک تأیید کننده(CB) تعهد ناشی از ارائه اسناد مطابق،طبق شرایط اعتبار را خریداری کرده و وجه مربوط بدون حفظ حق رجوع به ذینفع پرداخت شده است. بانک گشاینده(IB) با ارسال یک پیام سوئیفت، پذیرش اسناد را به همراه قبول پوشش در سررسید تأیید کرد. یک روز قبل از سررسید پرداخت، بانک گشاینده با دو پیام سوئیفت به بانک تأیید کننده اظهار داشت:

پیام 1:

Please be informed that as per court order payment of this credit has been stopped

پیام 2:

According to the order dated may14, 2008 issued by the court of First Instance in the preliminary cautionary measures the planned payment is stopped.

 

Because of this judicial order we cannot effect the above mentioned payment.

 

You are requested to inform immediately the beneficiary in order to contact urgently the applicant.

 

به دنبال این دو پیام، تصویر دستور دادگاه، ارسال و طی یک سوئیفت درخواست شد تا مراتب پرداخت وجه توسط بانک تأیید کننده به ذینفع تأیید شود. بانک تأیید کننده نیز این مسئله را تأیید کرد. در تاریخ 21 مه سال2008 سوئیفت زیر توسط بانک تأیید کننده برای بانک گشاینده ارسال شد که تاکنون بدون پاسخ مانده است:

We wish to draw your attention to the following facts:

  1. The court order dd.may.14.2008 of the court of first Instance is addressed to your bank, in order to proceed with the suspension of payment according to the instructions of applications of LC.

This court order forbids you payment to be effect to the beneficiary.

 

  1. According to Art.7c of the UCP 600 OF ICC.
  2. a) Your bank is obliged to reimburse the nominated bank, i.e. CB, at maturity.
  3. b) Your undertaking to reimburse us is Independent of your undertaking ti the beneficiary.

 

  1. According to art, 12b of the UCP 600 you authorized us to prepay or purchase a deferred payment undertaking incurred by US.
  2. As a matter of fact we, CB are the owner of the receivables and entitled to receive the counter-value without any further delay.

Summarizing the above we regard you as a highly reputable bank with an excellent standing and experience in the international business, including documentary credits, and thus anticipate your assistance in solving the pending problem by appealing against the court order and to immediately remit funds in favors of our bank.

اطلاعات بیشتر با توجه به معامله مورد نظر از این قرار است:

درخواست کننده اعتبار به سبب کیفیت کالا نسبت به اخذ دستور دادگاه اقدام کرد. پیشنهاد ذینفع مبنی بر کاهش بهای معامله مورد قبول واقع نشد و درخواست کننده اعتبار خواستار لغو تمام معامله بود. لازم به ذکر است که قیمت فولاد در خلال مدت بستن قرارداد،مشخص شدن قیمت خرید و سررسید پرداخت، افزایش پیدا کرد. بانک اتریش عقیده دارد با توجه به اختیارات داده شده در بند ب ماده 12 هنگامی که بانک تأیید کننده وجه اسناد را پرداخت کند به طور مستقل، اجازه مطالبه وجه از بانک گشایش کننده را بر اساس بند پ ماده 7 خواهد داشت. بنابراین بانک گشاینده باید بلافاصله در سررسید نسبت به پوشش وجه مطالبه شده اقدام کند. حتی اگر براساس دستور دادگاه بانک گشاینده از پرداخت وجه به ذینفع اعتبار یا پرداخت بابت اعتبار یا دریافت وجه درخواست کننده اعتبار منع شده باشد. حال، نظر اتاق بازرگانی بین المللی در مورد رفتار بانک گشاینده چیست؟

آیا از زمان اجرای نشریه 600 تاکنون هیچ یک از بانک های عضو با چنین مشکلی مواجه بوده اند؟

پاسخ: به موجب بند ب ماده 12: «بانک گشاینده با تعیین یک بانک دیگر برای قبولی برات یا پذیرش تعهد پرداخت مدت دار، این بانک را مجاز به پیش پرداخت بابت خرید برات قبول شده یا تعهد پرداخت مدت دارِ پذیرفته شده توسط آن بانک میکند.» همچنین در بخشی از بند پ ماده 7 آمده است: «…. پوشش وجه اسناد ارائه شده مطابق با شرایط اعتبار تحت اعتباری که در مقابل قبولی یا پرداخت مدت دار قابل استفاده است، اعم از اینکه بانک تعیین شده قبل از سررسید نسبت به پیش پرداخت یا خرید اسناد اقدام نموده باشد.»

بانک تأیید کننده با توجه به بند الف ماده 14 اسناد را رسیدگی کرده آن ها را مطابق تشخیص داده است. باید توجه داشت اگرچه طبق دستور دادگاه، بانک گشاینده از پرداخت به ذینفع منع شده لیکن پرداخت صورت گرفته و اکنون موضوع بازپرداخت توسط بانک گشاینده به بانک تأیید کننده در رسید پرداخت مطرح است. با افتتاح یک اعتبار مدت دار که نزد بانک تأیید کننده قابل استفاده است بانک گشاینده به آن بانک اجازه می دهد که تعهد پرداخت مدت دار او را خریداری کرده و پیش پرداخت کند به شرط آنکه اسناد مطابق باشد(بند ب ماده 12). بانک گشاینده اسناد را پذیرفته و زمان پرداخت را نیز تأیید کرده است.

واضح است که بانک گشاینده نمی تواند دستور قضایی را ندیده بگیرد و دفاعیه آن ها مبنی بر عدم پوشش وجه بر پایه دستور قضایی است. گرچه به نظر می رسد که دستور قضایی با توجه به کیفیت کالا صادر شده وبانک تعیین شده ای که درست اقدام کرده ، باید در امان باشد. چنین اموری نباید تأثیری در منافع بانک تعیین شده در مورد دریافت پوشش از بانک گشاینده داشته باشد. در این راستا باید به مواد 4و 5 یو سی پی نیز اشاره داشت.

همان طور که در موارد پیشین آمده، نکته اساسی غالب بودن قوانین محلی در معاملات است. اعتبار براساس یوسی پی600 افتتاح شده و به صورت ظاهر شرط استثنایی در مورد بند ب ماده 12 وجود ندارد. با توجه به بند ب ماده 12 و بند پ ماده 7 بانک گشاینده به منظور حفظ درستی اعتبار خود  به موجب یوسی پی باید تلاش کند تا مانع صدور چنین دستوری شود. انتظار می رود که بانک گشاینده با کوشش خود دادگاه را به مواد مربوطه در یوسی پی راهنمایی کرده تا دستور صادره لغو شود. بانک گشایش کننده باید به نحو مطلوب درخواست کننده اعتبار را با بند ب ماده 12 و تأثیر آن در این مورد و معاملات آینده آشنا سازد. یکی از مسئولیت های متقاضی اعتبار چگونگی حراست از کیفیت کالا در اسناد درخواستی و مندرجات آن اسناد است و نباید برای جبران کاستیها، حق بانک تعیین شده را نسبت به دریافت وجه پس از ارائه اسناد مطابق به خطر اندازد. در مورد سایر بانک های عضو نمی توانیم اظهار نظر کنیم اما تاکنون مشابه این مورد در کمیسیون بانکداری مطرح نشده است.[49]

[1].Revocable

[2] . لنگریچ، همان، ص108

[3] . Irrevocable

[4] . لنگریچ، همان، ص109

[5] . Confirmed

[6] . زمانی فراهانی، ص39

[7] .Silent confirmation

[8] . at Sight payment

[9] . شیروی، ص47

[10] . Deferred payment

[11] . Usance

[12] . لنگریچ،همان، ص111

[13] . Acceptance payment

[14] . Discount

[15] . Revolving Letter of Credit

[16] . زمانی فراهانی،ص43

[17] . بخشنامه شماره 1087/60 مورخ 17/5/83 بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

[18]. Transferable Letter of Credit

[19]. Non Transferable Letter of Credit

[20] . شرایط و احکام انتقال اعتبار اسنادی به تفصیل در فصل سوم بیان خواهد شد.

[21]. Back to Back Letter of Credit

[22]. Shopping-bag Credit

[23] . مزینی و مهاجری تهرانی،همان، ص203

[24] . Clean Reimbursement Credit

[25] . Certificate of Compliance

[26]. مزینی و مهاجری تهرانی،همان، ص 198

[27] . Operative Letter of Credit

[28] . Non Operative Letter of Credit

[29]. Red Clause Letter of Credit

[30]. Clean Red Clause

[31]. Negotiable Letter of Credit near any Bank

[32] . زمانی فراهانی،همان، ص59

[33] .  اعتبار اسنادی سبد خرید(شماره 7) که پیشتر بیان شد از نوع ترکیبی است.

[34] . طبق مفاد بخشنامه شماره 1087/60 بانک مرکزی ج.ا.ا گشایش اعتبار اسنادی به صورت تلفیقی مجاز می باشد لذا بخش مدت دار آن حداکثر 12 ماه خواهد بود.

[35] . Mixed Payment

[36] . زمانی فراهانی،همان،ص55

[37] . بنانیاسری، همان،ص 309

[38] . بنانیاسری، همان،ص310

[39] . البته قبلاً اشاره شد که یکی از کارشناسان اعتبارات اسنادی به استناد ماده 4 یو سی پی600طرفین اصلی یک اعتبار را ذینفع و بانک گشاینده دانسته و متقاضی اعتبار را به عنوان طرف اصلی نمی داند. با این وجود ما در اینجا اعتبارات اسنادی را مشتمل بر سه طرف بیان می داریم.

[40]. Standby Letter of Credit

[41] . بنانیاسری،همان،ص313

[42] . بنانیاسری،همان،ص316

[43] . شیروی، همان،ص258

[44] . شیروی، همان،ص258

[45] . بنانیاسری،همان،ص313

[46] . بنانیاسری،همان،ص313

[47] . شیرازی،پژوهش های موردی در روش های پرداخت بین المللی،انتشارات جنگل(کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی)،چاپ دوم1391، برگرفته از نظر کارشناسی TA 661 rev،ص196

[48] . شیرازی،همان،ص197

[49] . شیرازی،همان،پرسش راجع به «دستور منع پرداخت»، نظر کارشناسی TA 672 rev،ص 219-223